Dział gromadzi polskie malarstwo i rzeźbę od XII do XVIII wieku. Najcenniejszą część zbiorów stanowią eksponaty z wieku XIV, XV i początków XVI, kolekcjonowane w Muzeum od pierwszych lat jego istnienia. Są to zabytki sztuki sakralnej pochodzące z wnętrz kościelnych i klasztornych, w przeważającej części z terenu Małopolski. Pozwalają one prześledzić wszystkie fazy stylowe w sztuce Polski południowej, począwszy od niedużego zespołu rzeźb z wieku XIV, zapowiadających rozkwit „stylu pięknego” w 1. tercji wieku XV (Madonna z Dzieciątkiem z Krużlowej, ok. 1410), poprzez sztukę Krakowa 2. połowy XV wieku (poliptyk dominikański, ok. 1460, i poliptyk augustiański, ok. 1468) będącą przykładem późnogotyckiego realizmu, a kulminującą w dziełach Wita Stwosza (Chrystus w Ogrojcu, ok. 1485). Znaczna część zbioru to dzieła późnogotyckie pochodzące ze schyłku XV i z 1. tercji XVI stulecia. Unikat w polskich zbiorach muzealnych stanowi zespół polichromowanych desek stropowych z kościoła p.w. Św.Św. Szymona i Judy w Kozach koło Bielska-Białej z początku XVI w. Obok zbioru sztuki gotyckiej w Dziale znajduje się także cenny zbiór sztuki nowożytnej, który obejmuje obrazy i rzeźby późnorenesansowe i barokowe powstałe w wiekach XVI, XVII i XVIII. Przeważają wśród nich dzieła powstałe w Krakowie oraz innych ośrodkach Małopolski. Ważnym elementem tej części kolekcji jest grupa dawnych polskich portretów, tzw. sarmackich, wśród których wyróżniają się portrety trumienne. Poddział zbiorów tworzą oryginały kamienne i odlewy gipsowe rzeźby architektonicznej i sepulkralnej, w przeważającej części związane z okresem średniowiecza (tympanony romańskie ze Strzelna i Wysocic, rzeźby z kościoła Mariackiego). Najlepsze dzieła z kolekcji prezentowane są na stałej wystawie Sztuka Dawnej Polski. XII-XVIII wiek, która znajduje się w Pałacu Biskupa Erazma Ciołka. Pozostała część zbioru dostępna jest do celów badawczych.
GALERIA ZDJĘĆ
|
 Matka Boska z Dzieciątkiem z Krużlowej, ok. 1410, rzeźba w drewnie, polichromowana i złocona
 Nicolaus Haberschrack, Wypędzenie przekupniów ze Świątyni, ok. 1468, tempera na desce, złocenia
 Koronowanie cierniem, kwatera poliptyku z Lusiny, około 1500, tempera na desce, złocenie
|