Galeria Malarstwa Europejskiego, znajdująca na drugim piętrze głównego budynku Muzeum Książąt Czartoryskich, tzw. Pałacu, przy ulicy św. Jana 19, obejmuje obrazy, miniatury i rzeźby obce i polskie. Należą one do kolekcji Książąt Czartoryskich, zapoczątkowanej przez Izabelę Czartoryską w Puławach (pocz. XIX w.) i rozbudowanej przez Władysława Czartoryskiego (2. poł. XIX w.) oraz obrazy i rzeźby obce należące do kolekcji Muzeum Narodowego w Krakowie, gromadzonej od jego powstania w 1879 roku.
Ekspozycja Galerii ułożona chronologicznie daje możliwość przeglądu dziejów europejskiego – w tym także polskiego – malarstwa od średniowiecza po połowę XIX wieku.
Najcenniejszymi obiektami należącymi do zbiorów Czartoryskich są: Dama z gronostajem Leonarda Da Vinci (ok.1490) – jedyne dzieło tego artysty w Polsce i zarazem wielka rzadkość w skali światowej oraz Krajobraz z miłosiernym Samarytaninem Rembrandta Van Rijn (1638) – jeden z siedmiu samodzielnych olejnych pejzaży tego artysty.
Bardzo cennym obrazem jest także Adoracja Dzieciątka Lorenza Lotto (ok.1508) ze zbiorów Muzeum Narodowego w Krakowie.
W Galerii można wyodrębnić następujące zespoły obrazów:
– średniowieczne i renesansowe włoskie, m.in. Madonna z Dzieciątkiem Mistrza Klarysek (Siena, koniec XIII w.), Ukrzyżowanie Mistrza Piety (Siena, XIV w.), Zwiastowanie Mistrza Kodeksu św. Jerzego (Avignon, XIV w.), Ukrzyżowanie, warsztat Paola Veneziano (ok. poł. XIV w.), Święci Antoni i Łucja Carlo Crivellego (ok.1470), tondo z Adoracją Dzieciątka krąg Lorenza di Credi (pocz. XVI w.), Pokłon pasterzy Tommasa di Stefano zw. Lunetti (1. poł. XVI w.);
– obrazy niderlandzkie, m.in. Zwiastowanie – warsztat Dircka Boutsa (ok.1480), Mater Dolorosa Aelbrechta Boutsa (ok..1500), Kazanie św. Jana Chrzciciela Piotra Brueghela Młodszego (1601-1604), będące kopią obrazu Piotra Bruegela Starszego;
– obrazy niemieckie, m.in. Wstąpienie Marii do świątyni Johanna Koerbecke (ok. poł. XV w.), Św. Katarzyna Aleksandryjska Hansa Suessa von Kulmbach (ok.1511);
– polskie, m.in. Zwiastowanie Malarza Jerzego (1517), arcydzieło krakowskiego malarstwa cechowego czasów króla Zygmunta Starego.
Osobny zespół stanowią renesansowe obrazy włoskie o tematyce świeckiej, m.in. Brutus i Porcja (Werona, pocz. XVI w.) oraz fragmenty malowanych skrzyń weselnych, zwanych cassoni, Parys i Helena, Tristan i Izolda Giovanniego di Marco zwanego Dal Ponte (1. poł. XV w.) oraz Scena z historii Lukrecji rzymskiej (Florencja, ok.1410-1420).
Pośród licznych obrazów barokowych (XVII-XVIII w.) wyróżniają się m.in.: Zaparcie się św. Piotra naśladowcy Dircka van Baburen, Dysputa Bernarda Strozziego, Grający w kości Matii Prettiego, Ucieczka do Egiptu Luca Giordano, Aniołowie u Abrahama i Lot z córkami Dizianiego da Belluno, Judyta z głową Holofernesa Lavinii Fontana oraz Praczki i Anachoreci Alessandra Magnasco.
Pokaźny zespół tworzą portrety europejskie (XVI-XVIII w.).
Na szczególną uwagą zasługują: Miniatury portretowe rodziny Jagiellonów (warsztat Łukasza Cranacha Młodszego, ok. poł. XVI w.), dworskie portrety francuskie, m.in. Portret Henryka I Lotaryńskiego (szkoła François Cloueta, ok.1570), niderlandzki Portret Izabeli Habsburg, królowej Danii, Mistrza Legendy Marii Magdaleny (ok.1514-1515), siedemnastowieczne portrety flamandzkie: Portret Francesca de Medici Joosta Soustermansa i Portret damy Gonzalesa Cocquesa; oraz holenderskie, m.in. Portret starej kobiety Gerritza Cuypa, Portret mężczyzny Pietera Nasona, Portret chłopca w polskim stroju Caspara Netschera, Portret chłopca z łukiem Nicolaesa Maesa, a także zespół miniatur portretowych sławnych osobistości historycznych Wincentego de Lesseura (Leserowicza) (koniec XVIII w.).
Dobrze jest reprezentowane holenderskie i flamandzkie malarstwo pejzażowe (skupione wokół Krajobrazu z miłosiernym Samarytaninem Rembrandta) i rodzajowe, m.in.: Krajobraz z myśliwymi Cornelisa Vrooma, dwa krajobrazy Johannesa Pietersza Shoeffa, Krajobraz górski Allaerta van Everdingena, Krajobraz z wydmą Guillaume’a Dubois, Towarzystwo w parku Christoffela van der Lamena, Koncert na trąbce Anthonia Palamadesa, Pociecha wdowca Matheusa van Helmonta i Pożar wiatraka Egberta van der Poela.
Malarstwo neoklasycystyczne i romantyczne reprezentują m.in.: Kleobis i Biton Jeana Bardin, Wenus i Amor Adriaena van der Werff, Kozacy na koniach i Czerkiesi z psami Aleksandra Orłowskiego oraz Syreny Teofila Kwiatkowskiego.
Spośród wystawionych w Galerii rzeźb wyróżniają się: dwie Madonny z Dzieciątkiem (Katalonia i Aragonia, XIII i XIV w.), Święta z książką (Niderlandy, 1. poł. XVI w.), Św. Katarzyna Aleksandryjska (Nadrenia, ok.1500), Herakles walczący z lwem (Włochy, 1. poł. XVI w.), Zawiść (Wenecja, ok. poł. XVII w.), Święci Jezuiccy Alessandro Algardiego (1. poł. XVII w.), Głowa Voltaire’a Jean-Antoine Houdona (XVIII w.) i Portret Antonio Canovy Antonia d’ Este (ok.1800).
Obrazy eksponowane są również poza Galerią, na pierwszym piętrze Pałacu oraz w tzw. Klasztorku, stanowiąc dopełnienie stałych ekspozycji rzemiosła artystycznego i pamiątek historycznych.
Znajdują się tutaj m.in. portrety królów Polski: Stefana Batorego, Jana III Sobieskiego, Augusta III Sasa (Louis de Silvestre) i Stanisława Augusta Poniatowskiego (Jan Chrzciciel Lampi, Elizabeth Vigēe-Lebrun); portrety ważnych osobistości, m.in.: Macieja Sarbiewskiego, Łukasza Opalińskiego (znakomity przykład reprezentacyjnego barokowego portretu polskiego), Stanisława Małachowskiego (Jean-Xavier Fabre), Juliana Ursyna Niemcewicza (Jean-Baptiste Gros), Tadeusza Kościuszki, Księcia Józefa Poniatowskiego, Fryderyka Chopina, Marceliny z Radziwiłłów Czartoryskiej (Jan Matejko); rodziny Czartoryskich, m.in.: Izabeli Czartoryskiej (Maria Cecylia Cosway, Kazimierz Wojniakowski), Adama Jerzego Czartoryskiego (Hippolite Delaroche) i Władysława Czartoryskiego (Teodor Axentowicz); oraz obrazy historyczne i rodzajowe: Jan III Sobieski pod Wiedniem, Bitwa pod Kaliszem, Śmierć Księcia Józefa Poniatowskiego, Zakuwana Polska („Polonia”), ważny wczesny obraz Jana Matejki.
W ekspozycjach stałych znajduje się obecnie ponad 400 obiektów, wybranych ze względu na swoją wysoką rangę artystyczną, bądź znaczenie historyczne.
Pozostałe obrazy, miniatury i rzeźby obce i polskie (m.in. Gałganiarka Henryka Pillattiego, Fryne Artura Grottgera) nie mieszczące się w profilu aktualnej ekspozycji, bądź nie reprezentujące wyższego poziomu artystycznego, przechowywane są w magazynach.
Najważniejsze zespoły magazynowe stanowią: miniatury portretowe XVII- XIX w., europejskie i polskie malarstwo portretowe XVIII i XIX wieku, europejskie malarstwo pejzażowe i rodzajowe XVIII i XIX wieku, rzeźba europejska XIX wieku oraz kolekcja współczesnego malarstwa włoskiego (2. poł. XX w.) utworzona z darów artystów włoskich dla Muzeum Narodowego w Krakowie.
Zbiory magazynowe udostępniane są, po wcześniejszym umówieniu się i załatwieniu wymaganych formalności z Dyrekcją Muzeum Narodowego w Krakowie i Zarządem Fundacji Książąt Czartoryskich do celów studyjnych, jak również – jeżeli jest to w pełni uzasadnione – wypożyczane na wystawy.
Wszystkie zasoby działu, tak pokazywane w stałej ekspozycji, jak i znajdujące się w magazynach, objęte są pełną opieką konserwatorską sprawowaną przez Pracownię Konserwacji Obrazów mieszczącą się w budynku Muzeum Książąt Czartoryskich.
Janusz Wałek
Dział XII
| Logotyp