Galeria Rzemiosła Artystycznego Muzeum Narodowego jest największą tego typu stałą ekspozycją muzealną w Polsce. Zorganizowana przez Dział Rzemiosła i Dział Tkanin, zaznajamia zwiedzających z bogactwem polskiego i zachodnioeuropejskiego rzemiosła artystycznego w układzie chronologicznym, od czasów wczesnego średniowiecza po secesję. Prezentowana ekspozycja wraz ze stylowo zaaranżowanymi wnętrzami, kolekcją złotnictwa, tkanin, ubiorów, mebli, ceramiki i szkła, uzupełniona została unikatowym zbiorem instrumentów muzycznych, judaików i masoników.
Została otwarta dla publiczności w grudniu 1998 roku i prezentuje 3.791 zabytków w 9. salach wystawowych i w dwóch aneksach. Scenariusz wystawy opracowany został przez Stanisławę Odrzywolską we współpracy z dr Marią Taszycką.
Najstarszym i najcenniejszym zabytkiem jest czara włocławska powstała w 1. połowie X wieku, przypuszczalnie w warsztacie znajdującym się na terenie Lotaryngii lub Alemanii. Wykuta w srebrze, ze śladami złocenia, z dekoracją rytowaną, puncowaną i niellowaną. Na powierzchni naczynia z czterema wypukłymi medalionami, umieszczono 8 scen opowiadających historię wyzwolenia Izraela z niewoli Madianitów przez Gedeona (Stary Testament, Ks. Sędziów, rozdz. VI-VII), uzupełnionych ornamentem roślinnym i geometrycznym. Czara przypuszczalnie była naczyniem liturgicznym, zapewne kielichem mszalnym. Wyorana w 1909 roku na polu pod Włocławkiem, została następnie poddana konserwacji z zakładzie Feliksa Łopieńskiego w Warszawie i w 1910 roku, zakupiona na raty, stała się własnością Muzeum Narodowego w Krakowie.
Wyjątkową pozycję w zespole zajmuje depozyt złożony w Muzeum przez konserwatora miejskiego. Jest to pochodzący z XIII-XV wieku korpus witraży z kościoła dominikanów św. Trójcy w Krakowie, jedyny tak duży zespół witraży średniowiecznych w polskich zbiorach muzealnych.
Bogata muzealna kolekcja tkanin i ubiorów jest reprezentowana zabytkami od XIV po początek XX wieku. Najstarszym zabytkiem jest aksamitna stuła z końca XIV wieku pochodząca z opactwa benedyktynów w Tyńcu. Imponująco przedstawia się kolekcja ornatów od XV do XVIII wieku, szczególnie cenne są te z bogato haftowanymi preteksatami z XV wieku oraz uszyte z tkanin włoskich.
Do bardzo cennych zabytków należą jedwabne pasy kontuszowe z XVII i XVIII wieku, wśród których znajduje się unikat w skali światowej - perski pas z postaciami sokolników z 2. poł. XVII wieku. Do unikatów należy kontusz i żupan - strój szlachecki po Janie Potockim z 3 ćw. XVIII wieku.
Prezentowana kolekcja sukien damskich od początku XIX wieku po początek XX wieku daje kompletny przegląd mody damskiej całego stulecia, uzupełniony o dodatki i akcesoria: szale, bieliznę, biżuterię, wachlarze, rękawiczki.
Srebra korpusowe i zabytki sztuki emalierskiej wchodzące w skład kolekcji złotnictwa są zbiorem zróżnicowanym. Bez wątpienia najwcześniejsze i najcenniejsze zabytki to czara włocławska i relikwiarz kurszwicki.
Oprócz cennego krzyża z Limoges zabytki średniowiecznego emalierstwa są reprezentowane w kolekcji bardzo skromnie. Podobnie jest ze złotnictwem sakralnym z XV i XVI wieku. Natomiast dzięki darczyńcom m.in. Emerykowi Hutten-Czapskiemu, Muzeum posiada najlepszą kolekcję polskich łyżek z XVI i XVII wieku - niezwykłych zabytków zdobionych sentencjami w języku polskim. W kolekcji muzealnej znajdują się ponadto naczynia srebrne, częściowo złocone, zarówno o przeznaczeniu świeckim, jak i kościelnym. reprezentowane są warsztaty głównie środkowoeuropejskie: Kraków, Lwów, Wrocław, Gdańsk, Toruń oraz ośrodki zachodnioeuropejskie: Augsburg, Norymberga, Hamburg.
Zabytkiem wysokiej klasy jest datowany na rok 1788 surtout de table - dzieło Teodora Pawłowicza - jednego z najwybitniejszych złotników warszawskich z 4 ćw. XVIII wieku. Surtout de table, z dekoracją w typie Ludwika XVI, jest przypuszczalnie częścią większego serwisu wykonanego dla rodziny Radziwiłłów, o czym świadczy rytowany dwukrotnie herb Trąby. Ze sreber XIX wiecznych na uwagę zasługują zespoły zabytków z warsztatów krakowskich i warszawskich.
Z akcesoriów stroju w zbiorach Muzeum znajduje się bardzo cenny zestaw polskich guzów do ubiorów oraz pasów metalowych, w tym srebrnych, z XVII i XVIII wieku.
Kolekcja szkieł obejmuje zabytki od wieku XV. Najcenniejsze zespoły to: kolekcja szkieł barokowych z manufaktur polskich takich jak Lubaczów i Naliboki-Urzecze, zebrana m.in. przez Emeryka Hutten-Czapskiego, Stanisława Ursyn-Rusieckiego i Macieja Wentzla.
Pośród zabytków związanych z prężną działalnością krakowskich cechów, najcenniejszy jest wilkom cechu mieczników z wyobrażeniem św. Floriana i godłem korporacji. Wykonany ze szkła, malowany emaliami, powstał w Krakowie ok. 1700 roku.
W Muzeum znajduje się największa w Polsce kolekcja tzw. szkieł serwisowych z manufaktur polskich i czeskich z przełomu XVIII/XIX wieku. Jest to zbiór nie tylko duży ilościowo, ale także ciekawy ze względu na różnorodność form i dekoracji.
Dzięki kolekcji należącej do byłego Muzeum Przemysłowego w oraz darczyńcom, Muzeum posiada jedną z najlepszych w Polsce kolekcji środkowoeuropejskiego, głównie czeskiego szkła biedermeierowskiego. Również Muzeum Przemysłowemu zawdzięczamy unikatową kolekcję szkieł z 2 poł. XIX wieku reprezentującą historyzm. Dzięki zakupom tegoż Muzeum na Wystawach Światowych w latach 1873 i 1875 Muzeum posiada obecnie unikalny w skali kraju zbiór szkieł z manufaktury Antonio Salviatiego z Wenecji oraz kolekcje szkieł z hut czeskich, zamawianych przez wiedeńską firmę Lobmeyr. Przykładem szkła weneckiego z hut na wyspie Murano jest patera z figurą smoka wykonana ze szkła barwionego, formowanego ręcznie powstała przed 1878 rokiem w manufakturze Antonio Salviatiego.
Zabytki secesyjne to skromny ilościowo zbiór, w którym najcenniejsze są szkła autorstwa Emila Galle. Flakon na perfumy jego projektu wykonany w Nancy w latach 1898-1902 jest przykładem francuskiego szkła secesyjnego. Flakon należy do krótkiej autorskiej serii “Rose de France” ze starannie wymodelowaną różą z barwnej masy szklanej.
Ważnym zespołem zabytkowym jest zbiór ceramiki, niewątpliwie jeden z ważniejszych tego rodzaju w Polsce. W zbiorze tym znajdują się romańskie płytki posadzkowe, kafle gotyckie i barokowe, majoliki włoskie z XVI wieku oraz fajanse polskie z XVIII wieku.
Kafel z herbem Nałęcz i inicjałami Piotra Gembickiego, biskupa krakowskiego w latach 1642-1657. Pochodzi z pieca, który znajdował się w pałacu biskupim w Krakowie, datowany jest na około 1650. Najcenniejsze zabytki pochodzą z manufaktury królewskiej w Belwederze i z manufaktury Karola Wolfa na Bielinie w Warszawie. Na uwagę zasługują: waza, półmisek i talerz z Serwisu Sułtańskiego z 1777 roku. Liczący pierwotnie 280 sztuk serwis wykonany w królewskiej manufakturze fajansu w Belwederze, jako dar króla Stanisława Augusta Poniatowskiego dla sułtana Abdul Hamida I, najprawdopodobniej w dwóch wersjach - bez napisów (waza i półmisek) oraz ze złotymi tekstami dedykacji w języku tureckim (talerz).
Wazon w typie “Tsun” z manufaktury Karola Wolffa na Bielinie w Warszawie, 1780-1795, to przykład znakomitych polskich fajansów z ostatniej ćwierci XVIII wieku. Fajanse z manufaktury na Bielinie nawiązywały do realizacji królewskiej manufaktury w Belwederze. Wazon ten jest zarazem pięknym przykładem inspiracji sztuką Dalekiego Wschodu, tak jeśli chodzi o formę, jak i motywy dekoracyjne.
W zbiorach Muzeum znajduje się kolekcja porcelany z najbardziej znanych i najznakomitszych manufaktur europejskich: Miśni, Wiednia, Berlina oraz z Sevres. Figurki przedstawiające Szlachcica i Szlachciankę, z połowy XVIII wieku, to przykład polskiej tematyki obecnej w produkcji manufaktury miœnieńskiej.
Szczególnie cenne zespoły ceramiki pochodzą z polskich manufaktur w Korcu, Baranówce, Tomaszowie Lubelskim i Ćmielowie.
Rarytasem w zbiorach polskich jest część serwisu do kawy złożona z dzbanka, mlecznika i filiżanki ze spodkiem z porcelany malowanej i złoconej. Został zaprojektowany przez znanego architekta wiedeńskiego Josefa Hoffmanna w 1910 roku.
Wazon z korowodem nagich postaci-symbol polskiej ceramiki secesyjnej, jeden z wielu projektów Jana Szczepkowskiego, zajmującego się w początkach kariery artystycznej ceramiką dekoracyjną i użytkową, wykonywaną w manufakturze Kirchmayerów na Dębnikach w Krakowie.
W zbiorze zabytków wykonanych z różnych metali znajduje się kilka naczyń średniowiecznych z brązu, duży zespół dzwonów m.in. gotyckich i moździerzy. Na uwagę zasługuje wielki moździerz apteczny z herbem Wazów, odlany przez gdańskiego ludwisarza Gerarda Benninga w 1623 roku. Ponadto w kolekcji znajdują się liczne naczynia i przedmioty z cyny od XVII po XX wiek, duża ilość zabytków kowalstwa i ślusarstwa - skrzynie skarbcowe, zamki, klucze. Wśród zabytków z okresu secesji najcenniejszy jest świecznik projektowany przez Henri Van der Veldego.
W przechowywanych w Muzeum zbiorach mebli polskich i obcych znajdują się zespoły skrzyń, sepetów, kufrów i lad cechowych z XVII i XVIII wieku. Na szczególną uwagę zasługują tu: hiszpańskie vargueno z przełomu XV i XVI wieku, kabinety wykonane w Genui oraz kilka rokokowych mebli francuskich.
Kabinety genueńskie z XVI wieku zostały wykonane z drewna orzechowego, bogato rzeźbione, m.in. zdobione fryzem z kasetonami z popiersiami mężczyzn. Z kolekcji skrzyń - sprzętu popularnego w wieku XVII - szczególnie interesujące są: zakrystyjna i wyprawowa. Zdobione bogatą dekoracją snycerską i malarską - personifikacjami czterech pór roku, scenami ze Starego Testamentu - Zuzanna i starcy oraz Dawid i Betseba.
Na interesującą kolekcję mebli polskich i obcych składają się w głównie zabytki XVIII-wieczne z Gdańska i Kolbuszowej, a także meble empirowe, biedermeierowskie i secesyjne.
Warta uwagi jest duża kolekcja małych form meblarskich, składająca się z sepetów, lad cechowych, kuferków, szkatułek i kasetek, zdobionych technikami intarsji i inkrustacji.
Barokowa drewniana kołyska z około 1730 roku była darem króla Augusta II dla Joachima Daniela Jaucha, pełnomocnika królewskiego do spraw budowlanych, z okazji chrztu syna. Według tradycji służyła w niemowlęctwie wybitnemu polskiemu historykowi Joachimowi Lelewelowi (1786-1861), który był prawnukiem Joachima Daniela Jaucha.
Prezentowane wnętrze barokowe z 1 połowy XVIII wieku z meblami gdańskimi: stołem i krzesłami, szafą sieniową oraz prasą do bielizny zwaną tłocznią.
W zbiorach najliczniej reprezentowane są - zarówno polskie jak i wiedeńskie - meble empirowe i w stylu Biedermeier. We wnętrzu empirowym znajduje się komplet mebli z wiedeńskiego warsztatu firmy Josepha Danhausera z lat 1815-1840. Kanapę z kompletu na zaplecku zdobi scena mitologiczna - Orfeusz grający na flecie.
Biedermeier - styl mieszczański ukształtowany w Europie Środkowej w latach 20. XIX wieku jest prezentowany w galeryjnym wnętrzu biedermeierowskim. Wygodne sofy, fotele, krzesła, stoły składające się na komplety mebli salonowych oraz serwantki i komody znakomicie ilustrują solidność i wygodę cenioną w tej epoce.
Zespół instrumentów muzycznych zawiera szereg zabytków polskiego lutnictwa. Niezwykłym zabytkiem jest viola da gamba z 1601 roku wykonana przez Marcina Groblicza I w Krakowie. Z innych instrumentów na uwagę zasługują: małe, przenośne organy - portatyw szkatulny z XVII wieku, teorban wiedeński z 1702 roku i duży bęben orkiestry Milicji Wolnego m. Krakowa z 2. ćwierci XIX wieku.
Jest też zespół fortepianów, w tym trzy krakowskie z początku XIX wieku.
Kolekcję zegarów otwiera cenny zbiór XVII i XVIII wiecznych zegarów kaflowych. Zwłaszcza dwa z warsztatu Wolfganga Prennera z Krakowa zasługują na szczególną uwagę. Unikalnym zabytkiem jest też zegar-kula z warsztatu Dawida Schrötera z Elbląga. W naszej kolekcji posiadamy ponad to zegary stołowe, talerzowe i kominkowe. Cenne są tu “cracoviana” autorstwa Jana Gotfrieda Krosza z 2 poł. XVIII wieku: zegar z figurą Chronosa i rzadki egzemplarz zegara podróżnego. Najlepsza w Polsce jest kolekcja zegarów empirowych, głównie kominkowych. Ich oprawy to dzieła francuskich lub wiedeńskich brązowników. Równie bogato prezentuje się zegarmistrzostwo XIX wieczne, głównie z czasu panowania stylu biedermeier.
Ekspozycję w sali z zabytkami z przełomu XVIII/XIX wieku otwiera gablota z pamiątkami po wybitnych osobistościach: Tadeuszu Kościuszce, są to m.in. tabakierki, pierścień po matce, pamiątki związane z uchwaleniem Konstytucji 3 Maja oraz te wiązane z osobą Księcia Józefa Poniatowskiego. Niewielką, ale osobną część ekspozycji poświęcono Adamowi Mickiewiczowi: w zbiorze znalazł się m. in. portfel, który Poeta miał ze sobą podczas ostatniej podróży do Konstantynopola, a w nim oprawiony w morę notes z kilkoma słowami tureckimi zapisanymi na pierwszej karcie, bilet wizytowy, ołówek i gęsie pióro, którym pisał w przeddzień śmierci. Inną pamiątką jest kasetka na fajkę i przybory, trzy fajki oraz szachowe figurki. Równie cenne są tabakierki Poety: jedna drewniana, z wprawionym w wieczko medalem Tadeusza Kościuszki, druga - z zapisu Juliana Niemcewicza - wykonana z muszli.
Na osobną uwagę zasługuje kolekcja judaików, zakupiona w latach 1935-1939. Wszystkie nabyte wówczas zabytki pochodzą z ziem Drugiej Rzeczypospolitej. Obecnie jest to najciekawszy zbiór judaików w Polsce, a znajdują się w nim cenne i rzadkie srebra z XVII i XVIII wieku. Zbiór zawiera przedmioty związane z liturgią synagogalną i domową, używane podczas świąt religijnych oraz uroczystości rodzinnych.
Prawdziwym unikatem jest drewniana, bogato rzeźbiona i polichromowana szafa ołtarzowa Aroon-ha-kodesz, służaca do przechowywania zwojów Tory.
Zbiornik na wodę do rytualnego polewania rąk - kijor, wykonany z kutej blachy miedzianej, powstał w Polsce w 1744 roku.
Kartoteka złotnictwa augsburskiego w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie
| Logotyp