MUZEUM NARODOWE W KRAKOWIE
Strona główna | Mapa serwisu | Kontakt | Szukaj
Mediateka
Katalog zbiorów

Historia

Hipolit w Krakowie (O dyrektorach Muzeum Narodowego w Krakowie) - Franciszek Ziejka


Muzeum Narodowe w Krakowie utworzone zostało w 1879 roku jako pierwsza narodowa instytucja muzealna Polaków pozbawionych własnego państwa i kraju, zawłaszczonego przez trzech zaborców.

Do końca I wojny światowej było jedynym wielkim, dostępnym dla publiczności muzeum na ziemiach polskich i do dziś pozostaje placówką o największej liczbie kolekcji, budynków i stałych galerii.

Zaczątkiem zbiorów Muzeum Narodowego w Krakowie był obraz Pochodnie Nerona, ofiarowany 7 października 1879 roku miastu Krakowowi przez autora, Henryka Siemiradzkiego, z myślą o utworzeniu w Sukiennicach galerii sztuki narodowej. W ciągu paru następnych dni napłynęły kolejne dary od artystów, potem od kolekcjonerów, a Rada Miejska specjalną uchwałą powołała do życia Muzeum.

O tym, jak wielka była potrzeba utworzenia takiej instytucji, świadczyć może fakt, że zbiory zaczęły się rozrastać bardzo szybko – ofiarowywano nie tylko całe znakomite kolekcje, lecz także budynki, tworząc coraz to nowe Oddziały muzealne.

Początkowo zbierano dzieła współczesnej sztuki polskiej, w mniejszej liczbie – obcej. Z czasem profil zbiorów ulegał zmianom: na początku XX wieku zaczęto gromadzić także wyroby rzemiosł artystycznych, numizmaty i militaria, zabytki archeologiczne i etnograficzne, wreszcie dokumenty i pamiątki historyczne, a także sztukę Dalekiego Wschodu. Planowano nawet utworzenie działu przyrodniczego.

Po latach różnych przekształceń odstąpiono od zajmowania się etnografią i przyrodą, a także archeologią słowiańską, pozostała tylko niewielka kolekcja zabytków sztuki starożytnej.

Kiedy po odzyskaniu niepodległości okazało się, że nie ma gdzie przechowywać i eksponować nagromadzonych zbiorów (liczyły już ponad 100 tysięcy obiektów), zaczęto pozyskiwać środki na budowę nowej siedziby Muzeum. W 1934 roku przystąpiono do budowy Nowego Gmachu według projektu, który był uznany za jedno z nowocześniejszych założeń muzealnych w ówczesnej Europie. Niestety, wybuch II wojny światowej spowodował, że realizacja nie została dokończona i budynek funkcjonował w formie niepełnej aż do 1970 roku. W roku następnym powrócono do rozbudowy gmachu, którą zakończono dopiero w roku 1990.

Jeszcze w 1950 roku do Muzeum Narodowego w Krakowie jako jego Oddział włączono Muzeum Książąt Czartoryskich wraz z Biblioteką i Archiwum (najstarsze prywatne muzeum udostępnione publiczności w 1801 roku w Puławach, a w 1876 przeniesione do Krakowa z Paryża, gdzie znalazło się po upadku powstania listopadowego). Odtąd Muzeum Narodowe zarządza zbiorami i budynkami Muzeum Książąt Czartoryskich, mimo że w 1991 roku przeszły one na własność Fundacji utworzonej przez spadkobiercę i przedstawiciela Rodu, Adama Karola Czartoryskiego.

 

Główną siedzibą Muzeum jest Gmach Główny przy alei 3 Maja 1. Posiada ono poza tym dziewięć Oddziałów.

Sukiennice w Rynku Głównym – pierwsza siedziba naszego Muzeum – mieszczą na piętrze ekspozycję dziewiętnastowiecznego polskiego malarstwa i rzeźby. Obecnie (2006) zbiory przeniesione zostały do Zamku Królewskiego w pobliskich Niepołomicach, na czas remontu i modernizacji zabytkowego budynku Sukiennic.

Muzeum im. Emeryka Hutten-Czapskiego, przy ul. Piłsudskiego 10-12, którego zbiory przed ponad 100 laty (1903) ofiarowane zostały Muzeum przez rodzinę Czapskich, stanowi jego pierwszy Oddział. Dziś – wraz z sąsiednią Kamienicą Łozińskich darowaną przez rodzinę Łozińskich w 1967 roku – oczekuje na generalny remont, po którym kompleks tych budynków pomieści nie tylko zbiory Rodziny Czapskich, ale także kilka innych kolekcji muzealnych.

Muzeum Narodowe w Krakowie posiada także muzea biograficzne poświęcone wielkim polskim artystom:

Dom Jana Matejki przy ul. Floriańskiej 41 – drugi z kolei Oddział Muzeum.

Dom Józefa Mehoffera przy ul. Krupniczej 26 wraz z odtworzonym w 2004 roku po ponad sześćdziesięciu latach Ogrodem zaprojektowanym przez Mehoffera i uznanym wówczas za najpiękniejszy ogród młodopolski w Krakowie.

Do września 2012 w Kamienicy Szołayskich przy ul. Szczepańskiej 11 mieściło się Muzeum Stanisława Wyspiańskiego, w którym trzy sale poświęcono jednemu z największych dobroczyńców Muzeum – Feliksowi „Mandze” Jasieńskiemu. Od września 2012 r. w Kamienicy Szołayskich (wejście od strony Placu Szczepańskiego 9) przygotowano wystawę czasową "Zawsze Młoda! Polska sztuka około 1900", prezentującą wybrany zestaw obrazów, grafik, rzeźb i rzemiosła przełomu wieków.

Poza Krakowem znajduje się jeszcze jedno muzeum biograficzne, tym razem kompozytora, czyli Muzeum Karola Szymanowskiego w willi „Atma” w Zakopanem.

W roku 2006 zakończył się paroletni remont konserwatorski Pałacu Biskupa Erazma Ciołka, przy ul. Kanoniczej 17, od 2007 roku miejsce ekspozycji polskiej sztuki średniowiecznej i nowożytnej do końca XVIII wieku oraz sztuki cerkiewnej.

Integralną częścią Muzeum są też dwa Oddziały mieszczące muzealia należące w części do Fundacji Książąt Czartoryskich, a w części do Muzeum Narodowego w Krakowie: Muzeum Książąt Czartoryskich, przy ul. św. Jana 19, wraz z przyległym Arsenałem od strony ul. Pijarskiej, oraz Biblioteka Książąt Czartoryskich, mieszcząca się w wybudowanej staraniem Muzeum Narodowego w 1961 roku kamienicy przy ul. św. Marka 17.

W budynku Muzeum Książąt Czartoryskich ma swą siedzibę Fundacja Książąt Czartoryskich.

Przez dziesięć lat integralną częścią Muzeum Narodowego w Krakowie było Centrum Sztuki i Techniki Japońskiej „Manggha”, wzniesione ze środków zebranych przez Fundację Kyoto-Kraków Andrzeja Wajdy i Krystyny Zachwatowicz. Od stycznia 2005 roku zarządzeniem Ministra Kultury Centrum ustanowione zostało samodzielną instytucją kultury. Zbiór Działu Sztuki Dalekiego Wschodu został – z polecenia Ministra – przekazany tej instytucji jako depozyt Muzeum, lecz pozostaje własnością Muzeum Narodowego w Krakowie.

 

W większości wymienionych Oddziałów znajdują się stałe Galerie Muzeum. Obecnie – przed urządzeniem wystaw w Muzeum im. Emeryka Hutten-Czapskiego – udostępnionych jest ich czternaście. W niemal wszystkich budynkach znajdują się też Działy zbiorów, dostępnych dla celów badawczych. Zasoby wzrosły znacznie i wynoszą obecnie ok. 780 tysięcy muzealiów (wraz z depozytami i zbiorami bibliotecznymi), przechowywanych w dwudziestu jeden Działach.

Muzeum posiada też trzy biblioteki, w tym dwie wpisane Ustawą Sejmową do Narodowego Zasobu Bibliotecznego, a jedna zaliczona została Uchwałą Rady Ministrów do rzędu bibliotek naukowych.

Zaznaczmy tylko, że Muzeum Narodowe w Krakowie posiada jedną z najznaczniejszych w kraju kolekcję polskiego malarstwa i rzeźby z XV i XVI wieku, znakomity zespół dzieł sztuki okresu Młodej Polski, bardzo bogatą kolekcję grafiki, wyrobów rzemiosła artystycznego, tkanin oraz militariów.

Wyjątkowe w skali nie tylko kraju są zbiory numizmatów i dzieł sztuki Dalekiego Wschodu. Dodawszy do tego światowej sławy kolekcję Czartoryskich – rzemiosł i militariów, grafiki oraz malarstwa z najcenniejszym w zbiorach polskich obrazem Dama z gronostajem Leonarda da Vinci, a także Krajobrazem z miłosiernym Samarytaninem Rembrandta – stwierdzić należy, że Muzeum opiekuje się zasobem dzieł najwyższej klasy i wartości.

Powierzone mu bezcenne dziedzictwo narodowe Muzeum nie tylko przechowuje, opracowuje naukowo i konserwuje w dziesięciu własnych pracowniach konserwatorskich, lecz także upowszechnia poprzez  przygotowywanie galerii stałych oraz wystaw zmiennych w kraju i zagranicą, prowadzenie szerokiej działalności wydawniczej.

 

Szczególną rolę odgrywa też w pracy muzealnej edukacja, której znaczenia nie sposób przecenić. Muzeum prowadzi różne formy działań edukacyjnych – z dziećmi, młodzieżą i rozmaitymi grupami dorosłych, a także z osobami niepełnosprawnymi.

Współpracując z czterema towarzystwami oraz z dwiema fundacjami, Muzeum urządza także liczne koncerty i spotkania połączone z wykładami.

Muzeum Narodowe w Krakowie założone zostało jako instytucja miejska, by nie podlegać zaborczemu rządowi w Wiedniu. Od 1950 roku ma status muzeum państwowego, podległego bezpośrednio Ministrowi Kultury. Utrzymywane jest przez Ministra oraz z przychodów własnych, które od kilku lat może uzyskiwać, mimo iż statutowo jest instytucją non profit.

Obecnie zatrudnia 644 osoby, w tym 262 pracowników działalności podstawowej, a sporą liczbę, 84, stanowią pracownicy Wewnętrznej Służby Ochrony, uzbrojonej formacji strzegącej wszystkich budynków (stan na koniec 2009 roku).

 

Pierwszy statut Muzeum powstał w 1881 roku, obecny, dziewiąty z kolei, pochodzi z roku 2005. W roku 2001 po raz pierwszy wpisano w statut Muzeum jego misję, która brzmi:

„Misją Muzeum jest świadczenie o wartościach narodowych i ogólnoludzkich poprzez upowszechnianie sztuki światowej i polskiej, zwłaszcza ośrodka krakowskiego, oraz poprzez działania muzealne obejmujące kolekcje i dzieła o wartości naukowej, historycznej i artystycznej, powstałe jako rezultat przekonań tych, których łączy poczucie przynależności lub uznanie dla kultury polskiej – bez względu na miejsce zamieszkania, narodowość czy wyznanie”.

Wypełniając tę misję, Muzeum chroni powierzone mu dziedzictwo narodowe. Czyni to nowoczesnymi środkami, lecz z głębokim poszanowaniem tradycji. Dzięki temu – mamy nadzieję – znajdzie poczesne miejsce i odegra niemałą rolę w zjednoczonej Europie.

 

 

2009

Zofia Gołubiew

Dyrektor Muzeum Narodowego w Krakowie

 


Siedziba Muzeum po przemianach architektonicznych, lata 90-te XIX wieku.

Bryła budowli Gmachu Głównego Muzeum, 1937 rok.

Budynek podczas wystawy Stanisława Wyspiańskiego, 1957 rok.

Zajęcia edukacyjne w Sukiennicach, koniec lat 30. XX wieku.

Wystawa jubileuszowa w 200 rocznicę "odsieczy wiedeńskiej", 1883, Sukiennice.

Wystawa etnograficzna, ok. 1905 roku.

Magazyn biblioteczny, Biblioteka Książąt Czartoryskich, 1964 rok.

Kolekcjoner Feliks Jasieński na balkonie swojego mieszkania, ok. 1910 roku.

Copyright (c) 2006-2009 Muzeum Narodowe w Krakowie