MUZEUM NARODOWE W KRAKOWIE
Strona główna | Mapa serwisu | Kontakt | Szukaj
Mediateka
Katalog zbiorów

Historia

Hipolit w Krakowie (O dyrektorach Muzeum Narodowego w Krakowie) - Franciszek Ziejka


Muzeum Narodowe w Krakowie utworzone zostało uchwałą Rady Miasta Krakowa 7 października 1879 roku, jako pierwsza na ziemiach polskich narodowa instytucja muzealna Polaków pozbawionych własnego państwa i kraju, zawłaszczonego przez trzech zaborców.


Do końca I wojny światowej było największym, dostępnym dla publiczności muzeum na ziemiach polskich i do dziś pozostaje placówką o największej w Polsce liczbie kolekcji, budynków i stałych galerii.


Zaczątkiem zbiorów Muzeum Narodowego w Krakowie był obraz Pochodnie Nerona, ofiarowany 5 października 1879 roku miastu Krakowowi przez autora, Henryka Siemiradzkiego, z myślą o utworzeniu w Sukiennicach galerii sztuki narodowej. Następnego dnia (6 października 1879 r.) 39 artystów uczestniczących w obchodach jubileuszu 50-lecia pracy pisarskiej Józefa Ignacego Kraszewskiego, zgromadziło się w kamienicy Konrada Wentzla przy Rynku Głównym i zadeklarowało darowiznę swoich prac, aby stały się one zalążkiem tworzonego Muzeum. W ślad za artystami w krótkim czasie prywatne osoby zaczęły przysyłać dary dla Muzeum w Sukiennicach.


O tym, jak wielka była potrzeba utworzenia takiej instytucji, świadczyć może fakt, że w krótkim czasie po otwarciu pierwszej muzealnej wystawy we wrześniu 1883 roku zbiory zaczęły się rozrastać bardzo szybko – ofiarowywano nie tylko pojedyncze obiekty, ale i całe znakomite kolekcje.


Od samego początku gromadzono dzieła współczesnych i dawnych artystów polskich ze wszystkich ośrodków w jakich żyli i pracowali. Zbierano pamiątki narodowe i przedmioty związane z osobami zasłużonymi dla kraju, dotyczące narodowej historii i kultury w tym grafiki, rękopisy, starodruki, numizmaty, rzemiosło artystyczne i militaria. Gromadzono także w miarę możliwości „przykłady” sztuki obcej, w tym także sztukę Dalekiego Wschodu.


Początek nowego XX wieku zbiegł się ze zmianą na stanowisku dyrektora Muzeum Narodowego. Po niespodziewanej śmierci profesora Władysława Łuszczkiewicza (23.05.1900 r.) w wyniku konkursu ogłoszonego przez Komitet Muzeum Narodowego nowym dyrektorem został 25 kwietnia 1901 r. dr Feliks Kopera, dotychczasowy dyrektor Muzeum hr Emeryka Hutten-Czapskiego w Krakowie. W tym samym czasie nastąpiło podwojenie powierzchni muzealnej. Stało się to dzięki temu, że Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych opuściło zajmowane dotychczas skrzydło Sukiennic, które przypadło Muzeum. Po niezbędnym remoncie zorganizowano nowoczesną, zupełnie nową i znacznie rozbudowaną ekspozycję, w której obok prezentacji obiektów sztuki w układzie chronologiczno-tematycznym znalazły się między innymi obiekty z zakresu archeologii prasłowiańskiej i przedmioty z etnografii, które w niedługim czasie zaprzestano gromadzić ze względu na brak miejsca i powstanie wyspecjalizowanych placówek.


Już w pierwszych latach XX wieku okazało się, że nie ma gdzie przechowywać i eksponować nagromadzonych zbiorów (liczyły już ponad 100 tysięcy obiektów), dlatego Dyrekcja Muzeum rozpoczęła starania o przekazanie jednego z budynków na wzgórzu wawelskim, które wraz z odzyskaniem przez Polskę niepodległości spełzły na niczym. Zaczęto wówczas planować budowę nowej siedziby, tzw. Nowego Gmachu Muzeum. 


W 1934 roku przystąpiono do budowy Nowego Gmachu według projektu, który był uznany za jedno z nowocześniejszych założeń muzealnych w ówczesnej Europie. Niestety, wybuch II wojny światowej spowodował, że realizacja nie została dokończona i budynek funkcjonował w formie niepełnej aż do 1970 roku. W roku następnym powrócono do rozbudowy gmachu, którą zakończono dopiero w roku 1990.


1 stycznia 1951 roku do Muzeum Narodowego w Krakowie jako jego Oddział włączono Muzeum Książąt Czartoryskich wraz z Biblioteką i Archiwum (najstarsze prywatne muzeum udostępnione publiczności w 1801 roku w Puławach, skąd po upadku powstania listopadowego przeniesiono je do Paryża, aby w 1876 roku sprowadzić je do Krakowa. Odtąd Muzeum Narodowe zarządza zbiorami i budynkami Muzeum Książąt Czartoryskich, mimo że w 1991 roku przeszły one na własność Fundacji utworzonej przez spadkobiercę i przedstawiciela Rodu, Adama Karola Czartoryskiego.

 

Główną siedzibą Muzeum jest Gmach Główny przy alei 3 Maja 1. Posiada ono poza tym dziewięć Oddziałów.

Sukiennice
w Rynku Głównym – pierwsza siedziba naszego Muzeum – mieszczą na piętrze ekspozycję dziewiętnastowiecznego polskiego malarstwa i rzeźby.

Muzeum im. Emeryka Hutten-Czapskiego, przy ul. Piłsudskiego 10-12, którego zbiory przed ponad 100 laty (1903) ofiarowane zostały Muzeum przez rodzinę Czapskich, stanowi jego pierwszy Oddział. Pałac Czapskich wraz z sąsiednią Kamienicą Łozińskich darowaną przez rodzinę Łozińskich w 1967 roku mieści nie tylko zbiory Rodziny Czapskich, ale także kilka innych kolekcji muzealnych.

Muzeum Narodowe w Krakowie posiada także muzea biograficzne poświęcone wielkim polskim artystom:

Dom Jana Matejki
przy ul. Floriańskiej 41 – drugi z kolei Oddział Muzeum.

Dom Józefa Mehoffera
przy ul. Krupniczej 26 wraz z odtworzonym w 2004 roku po ponad sześćdziesięciu latach Ogrodem zaprojektowanym przez Mehoffera i uznanym wówczas za najpiękniejszy ogród młodopolski w Krakowie.



Do września 2012 w Kamienicy Szołayskich przy ul. Szczepańskiej 11 mieściło się Muzeum Stanisława Wyspiańskiego, w którym trzy sale poświęcono jednemu z największych dobroczyńców Muzeum – Feliksowi "Mandze" Jasieńskiemu. Aktualnie Oddział ten zmienił nazwę na Kamienica Szołayskich im. Feliksa Jasieńskiego i prezentuje wystawy czasowe.

Poza Krakowem znajduje się jeszcze jedno muzeum biograficzne, tym razem kompozytora, czyli Muzeum Karola Szymanowskiego w willi "Atma" w Zakopanem.

W roku 2006 zakończył się paroletni remont konserwatorski Pałacu Biskupa Erazma Ciołka, przy ul. Kanoniczej 17, od 2007 roku miejsce ekspozycji polskiej sztuki średniowiecznej i nowożytnej do końca XVIII wieku oraz sztuki cerkiewnej.


We wrześniu 2013 roku otwarty został Oddział - Ośrodek Kultury Europejskiej - EUROPEUM, w którym prezentowana jest kolekcja obejmująca siedem wieków europejskiego malarstwa i rzeźby.


Integralną częścią Muzeum są też zbiory należące w części do Fundacji Książąt Czartoryskich, a w części do Muzeum Narodowego w Krakowie: Muzeum Książąt Czartoryskich, przy ul. św. Jana 19, wraz z przyległym Arsenałem od strony ul. Pijarskiej, oraz Biblioteka Książąt Czartoryskich, mieszcząca się w wybudowanej staraniem Muzeum Narodowego w 1961 roku kamienicy przy ul. św. Marka 17. Od 19 grudnia 2013 r. (dnia wydania nowego statutu MNK) stanowią one jeden wspólny Oddział MNK. W budynku Muzeum Książąt Czartoryskich ma swą siedzibę Fundacja Książąt Czartoryskich.



Przez dziesięć lat integralną częścią Muzeum Narodowego w Krakowie było Centrum Sztuki i Techniki Japońskiej "Manggha", wzniesione ze środków zebranych przez Fundację Kyoto-Kraków Andrzeja Wajdy i Krystyny Zachwatowicz. Od stycznia 2005 roku zarządzeniem Ministra Kultury Centrum ustanowione zostało samodzielną instytucją kultury. Zbiór Działu Sztuki Dalekiego Wschodu został – z polecenia Ministra – przekazany tej instytucji jako depozyt, lecz pozostaje własnością Muzeum Narodowego w Krakowie.

 

W większości wymienionych Oddziałów czynne są stałe galerie Muzeum. W niemal wszystkich budynkach znajdują się też Działy zbiorów, dostępnych dla celów badawczych. Zasoby wzrosły znacznie i wynoszą obecnie ok. 780 tysięcy muzealiów (wraz z depozytami i zbiorami bibliotecznymi), przechowywanych w dwudziestu jeden Działach.



Muzeum posiada też trzy biblioteki, w tym dwie wpisane Ustawą Sejmową do Narodowego Zasobu Bibliotecznego, a jedna zaliczona została Uchwałą Rady Ministrów do rzędu bibliotek naukowych.



Zaznaczmy tylko, że Muzeum Narodowe w Krakowie posiada jedną z najznaczniejszych w kraju kolekcję polskiego malarstwa i rzeźby z XV i XVI wieku, znakomity zespół dzieł sztuki okresu Młodej Polski, bardzo bogatą kolekcję grafiki, wyrobów rzemiosła artystycznego, tkanin oraz militariów.



Wyjątkowe w skali nie tylko kraju są zbiory numizmatów i dzieł sztuki Dalekiego Wschodu. Dodawszy do tego światowej sławy kolekcję Czartoryskich – rzemiosł i militariów, grafiki oraz malarstwa z najcenniejszym w zbiorach polskich obrazem Dama z gronostajem Leonarda da Vinci, a także Krajobrazem z miłosiernym Samarytaninem Rembrandta – stwierdzić należy, że Muzeum opiekuje się zasobem dzieł najwyższej klasy i wartości.



Powierzone mu bezcenne dziedzictwo narodowe Muzeum nie tylko przechowuje, opracowuje naukowo i konserwuje w dziesięciu własnych pracowniach konserwatorskich, lecz także upowszechnia poprzez  przygotowywanie galerii stałych oraz wystaw zmiennych w kraju i zagranicą, prowadzenie szerokiej działalności wydawniczej.

 

Szczególną rolę odgrywa też w pracy muzealnej edukacja, której znaczenia nie sposób przecenić. Muzeum prowadzi różne formy działań edukacyjnych – z dziećmi, młodzieżą i rozmaitymi grupami dorosłych, a także z osobami niepełnosprawnymi. Urządza także liczne koncerty i spotkania połączone z wykładami.

Muzeum Narodowe w Krakowie założone zostało jako instytucja miejska, by nie podlegać zaborczemu rządowi w Wiedniu. Od 1950 roku ma status muzeum państwowego, podległego bezpośrednio Ministrowi Kultury. Utrzymywane jest przez Ministra oraz z przychodów własnych, które od kilku lat może uzyskiwać, mimo iż statutowo jest instytucją non profit.



Obecnie zatrudnia 606 osoby, w tym 258 pracowników działalności podstawowej, a sporą liczbę, 75, stanowią pracownicy Wewnętrznej Służby Ochrony, uzbrojonej formacji strzegącej wszystkich budynków (stan na 2014 r.).

 

Pierwszy statut Muzeum powstał w 1881 roku, obecny, pochodzi z grudnia 2013 r. W roku 2001 po raz pierwszy wpisano w statut Muzeum jego misję, która brzmi:

"Misją Muzeum jest świadczenie o wartościach narodowych i ogólnoludzkich poprzez upowszechnianie sztuki światowej i polskiej, zwłaszcza ośrodka krakowskiego, oraz poprzez działania muzealne obejmujące kolekcje i dzieła o wartości naukowej, historycznej i artystycznej, powstałe jako rezultat przekonań tych, których łączy poczucie przynależności lub uznanie dla kultury polskiej – bez względu na miejsce zamieszkania, narodowość czy wyznanie".

 

Wypełniając tę misję, Muzeum chroni powierzone mu dziedzictwo narodowe. Czyni to nowoczesnymi środkami, lecz z głębokim poszanowaniem tradycji. Dzięki temu – mamy nadzieję – znajdzie poczesne miejsce i odegra niemałą rolę w zjednoczonej Europie.

 

Zofia Gołubiew

Dyrektor Muzeum Narodowego w Krakowie

 


Siedziba Muzeum po przemianach architektonicznych, lata 90-te XIX wieku.

Bryła budowli Gmachu Głównego Muzeum, 1937 rok.

Budynek podczas wystawy Stanisława Wyspiańskiego, 1957 rok.

Zajęcia edukacyjne w Sukiennicach, koniec lat 30. XX wieku.

Wystawa jubileuszowa w 200 rocznicę "odsieczy wiedeńskiej", 1883, Sukiennice.

Wystawa etnograficzna, ok. 1905 roku.

Magazyn biblioteczny, Biblioteka Książąt Czartoryskich, 1964 rok.

Kolekcjoner Feliks Jasieński na balkonie swojego mieszkania, ok. 1910 roku.

Copyright (c) 2006-2009 Muzeum Narodowe w Krakowie