Malarstwa i Rzeźby w Pałacu Biskupa Erazma Ciołka

ul. Kanonicza 17
31-002 Kraków

tel. 012/ 424 93 79, 012/ 424 93 80

Pracownia Konserwacji w Pałacu Biskupa Erazma Ciołka została powołana w październiku 2006 roku. Opiekuje się muzealiami ze zbiorów Działu I Muzeum Narodowego w Krakowie – Polskiego Malarstwa i Rzeźby do roku 1764 oraz Działu XVIII Muzeum Narodowego w Krakowie – Sztuki Cerkiewnej.

Sprawuje nadzór konserwatorski nad dziełami sztuki eksponowanymi od października 2007 w dwóch stałych Galeriach: Sztuka Dawnej Polski. XII–XVIII wiek oraz Sztuka Cerkiewna Dawnej Rzeczypospolitej.

Dzieła tych dwu wspaniałych kolekcji gromadzone są od końca XIX wieku.

Pierwszy dyrektor Muzeum Narodowego w Krakowie, pierwszego muzeum narodowego na ziemiach polskich, prof. Władysław Łuszczkiewicz pisał:

„Otóż od pierwszej chwili założenia Muzeum Narodowego w Krakowie Zarząd tegoż powziął zamiar zgromadzenia cechowych utworów malarstwa XV i XVI wieku i niemałym trudem zebrał dotąd pokaźną liczbę okazów, mieszcząc je na ścianach sali Langerówką zwanej. Są tu stare tryptyki z kościółków wiejskich, ze skrzydłami swemi lub same środkowe obrazy, są skrzydła tryptykowe, obrazy i obrazki luźne, a często fragmenta tylko obrazów, są predelle i zakończenia górne tryptyków ex vota i nagrobki”.

Wiele dzieł sztuki średniowiecznej, obrazy cechowe z okolic Bobowy, Grybowa, Korzennej, Ptaszkowej, które dziś możemy podziwiać na wystawie w Pałacu, zawdzięczamy jego działalności oraz pasji niewielkiej grupy ludzi sztuki. W gronie studentów-uczestników wycieczek naukowo-artystycznych pod opieką Łuszczkiewicza byli m.in. Stanisław Wyspiański i Józef Mehoffer. W kościółku w Krużlowej „odkryli”, a pośrednio również uratowali rzeźbę Madonna z Dzieciątkiem. W ówczesnym organie Grona Konserwatorów Galicji Zachodniej (Teka… z 1900 roku) czytamy:

„Posąg ten pierwotnie był w ołtarzu wielkim, później stał (na wyżej opisanym ołtarzu) w kaplicy, gdzie go rysował w r. 1889 p. Stan. Wyspiański, następnie przeniesiono go do kruchty, wreszcie wyrzucono na strych. Obecnie znajduje się w Muzeum narod. w Krakowie”.

Działaniom Wyspiańskiego oraz Mehoffera Muzeum wiele zawdzięcza, jak czytamy w Sprawozdaniu Zarządu Muzeum Narodowego za rok 1890:

„Wieś Korzenna posiadała dotąd w swym drewnianym kościółku liczne malowania na deskach ze złoceniami, pochodzące z początku XV stulecia. Były one rozmieszczone to w kruchcie, to na ścianie kościelnej, a jako mocno uszkodzone, raczej szpeciły niż ozdabiały przybytek Boży. Dojrzeli je tam pp. Wyspiański i Mehoffer uczniowie Szkoły sztuk pięknych i dali znać Dyrektorowi Muzeum…. W ten sposób zyskano składowe części tryptyku, niegdyś głównego ołtarza kościoła Korzenny, stojącego pod tytułem: ŚŚ. Urszuli i Jana, obraz główny, ośm obrazków na skrzydłach z wizerunkami świętych i scenami z życia św. Stanisława…”.

Od początku tworzenia kolekcji obiekty były objęte opieką konserwatorską (stosowną do ówczesnych ideałów, wiedzy i poglądów). W początkowym okresie Zarząd Muzeum zlecał konserwacje obrazów i rzeźb prywatnym artystom-malarzom i konserwatorom. Jednym z pierwszych, którego nazwisko się wymienia, był prof. Władysław Pochwalski. Konserwował tryptyki: „z Korzenny, z Moszczenicy, z Dobczyc itp., nie retuszując ich i nie zdejmując pomalowań dawniejszych, aby zostawić wolne pole analizie naukowej i sporządzeniu katalogu muzealnego”.

Pierwszym konserwatorem zatrudnionym przez Zarząd Muzeum była mgr Anna Skraszanka-Schusterowa (1908–1948), również historyk sztuki i artysta-malarz. Dnia 1 września 1936 roku objęła „stanowisko konserwatora obrazów i rzeźb Muzeum Narodowego”. W Muzeum pracowała nieprzerwanie do dnia śmierci. Była organizatorką i kierownikiem pierwszej Pracowni Konserwatorskiej zajmującej pomieszczenia w Oddziale im. Feliksa Jasieńskiego w Kamienicy Szołayskich (obecnie Oddział Muzeum Narodowego w Krakowie – Muzeum Stanisława Wyspiańskiego) i kustoszem Działu Malarstwa.

Dziełami dzisiaj eksponowanymi na stałych wystawach w Pałacu Biskupa Erazma Ciołka zajmowało się wielu znanych konserwatorów, m.in. Jan Hopliński, prof. Rudolf Kozłowski, Irena Bobrowska, prof. Maria Niedzielska, prof. Maria Medwecka czy prof. Józef Nykiel, który prowadził także badania technologiczne obrazów tablicowych szkoły sądeckiej i krakowskiej, w tym obrazów tablicowych ze zbiorów MNK.

Dzięki stałej opiece konserwatorskiej i pracy specjalistów z dwunastu pracowni konserwatorskich Muzeum Narodowego w Krakowie, od 19 października 2007 roku możemy oglądać w Pałacu jedne z najpiękniejszych dzieł polskiej sztuki średniowiecza, renesansu, baroku – pochodzące z terenów Małopolski – oraz dzieła sztuki cerkiewnej z ziem dawnej Rzeczypospolitej.

W przeważającej liczbie są to obiekty wykonane na podłożu drewnianym, m.in. obrazy tablicowe, malowane i rzeźbione retabula ołtarzowe, a także drewniane rzeźby, polichromowane i złocone.

Do zadań Pracowni Konserwatorskiej należy również:

• dokumentacja fotograficzna i opisowa prowadzonych prac konserwatorskich, ich archiwizacja

• stała kontrola stanów zachowania obiektów eksponowanych na galeriach i w magazynach

• kontrola obowiązujących norm konserwatorskich dotyczących ekspozycji i przechowywania muzealiów, a w szczególności monitoring wilgotności względnej RH i temperatury

• sporządzanie opisów stanów zachowania obiektów przed wypożyczeniem z Muzeum i po ich powrocie oraz prowadzenie dokumentacji wypożyczeń

• nadzór nad bezpieczeństwem obiektów w czasie transportu.

Pracownia Konserwacji wyposażona jest w wysokiej klasy sprzęt konserwatorski i badawczy, m.in.: mikroskop binokularny Restauro, sprzęt fotograficzny i oświetleniowy do zdjęć w świetle analitycznym (VIS, UV).

Prace konserwatorskie prowadzone są w oparciu o badania fizyko-chemiczne, zdjęcia w świetle analitycznym VIS, UV, IR, analizę pigmentów, spoiw i zapraw. Badania te poszerzają wiedzę konserwatora o technice, technologii i historii konserwowanego dzieła, pozwalają na podjęcie odpowiedzialnych decyzji konserwatorskich.

Opracowanie i zdjęcia Regina Klincewicz-Krupińska

Zespół:

Regina Klincewicz-Krupińska – konserwator (kierownik pracowni), reginakrupinska@gmail.com

Gabriela Banach-Kielanowska – konserwator

Barbara Olesiak – konserwator

Monika Tarnowska-Reszczyńska – konserwator

Beata Górnisiewicz-Gadzinowska – st. renowator

Elżbieta Kozak – st. renowator

Bożena Knecht – st. renowator

Ewa Słoczyńska – st. renowator

Z magazynów w ekspozycję - prace konserwatorskie

Anoxia - dezynsekcja dzieł sztuki na podłożu drewnianym w środowisku beztlenowym