Prezentacja wybranych obiektów z kolekcji Gabinetu Numizmatycznego

Projekt biletu bankowego Królestwa Polskiego z 1830 roku

W zbiorze Gabinetu Numizmatycznego Muzeum Narodowego w Krakowie znajduje się oryginalny rysunek projektu biletu bankowego na 100 złp z 1830 r. wykonany przez Jana Minheymera (129 x 96 mm). Projekt pochodzi z kolekcji Emeryka Hutten- Czapskiego (obecnie nr inwentarza MNK VII-B- 4708). Zakupiony został przez Czapskiego za 30 rubli razem z większą kolekcją banknotów od Karola Beyera. Obiektowi poświęcona jest również pewna część zachowanej korespondencji  między kolekcjonerami z końca 1869 roku ( MNK Biblioteka Rkps 951). Papierowy projekt został przyklejony  na dębowej deszczułce i opieczętowany jak wszystkie pieniądze papierowe i papiery wartościowe malutką owalną pieczątką (12 x 9 mm) z  literą „C” pod  koroną hrabiowską, z wpisanym w nią herbem Leliwa i napisem w otoku: „Collection Czapsciana”. Projekt został odnotowany w II tomie  Catalogue…(Petersburg- Kraków 1871-1916) pod nr 4219.

            W 1829 roku powołany przez cara Mikołaja I Bank Polski z siedzibą w  Warszawie rozpoczął przygotowania do emisji własnych biletów bankowych. Projektowaniem i rytowaniem banknotów Królestwa Polskiego zajął się m.in. Jan Minheymer, początkowo podpisujący się jako Johann Munheimer. Mimo młodego wieku był  on znanym i cenionym rytownikiem i medalierem. Przedłożył dyrekcji Banku kilka propozycji. Były one odmienne od obiegowych wersji pieniędzy papierowych państw ościennych Austrii, Prus i Rosji. Cechował je stosunkowo duży artyzm, a zarazem prostota. Szata graficzna zawierała wiele symboli polskich, np. koronę królewską Stanisława Augusta Poniatowskiego i herb Królestwa Polskiego. Wszystkie napisy były w języku polskim co łącznie dało nie znany dotychczas wygląd polskiego pieniądza papierowego. Dodane zostały też gilosze i ozdoby w celu utrudnienia fałszowania (M. Kowalski, Polski pieniądz papierowy 1794-1994, Warszawa 1994).

Projekt z kolekcji E. Hutten-Czapskiego  jest mniej bogaty w wykonaniu i nie zawiera tylu elementów.  Niestety żaden z tych projektów nie został w pełni zaakceptowany, ani przez dyrekcję Banku, ani przez jego władze zwierzchnie.

Do obiegu wprowadzono inny banknot autorstwa  Minheymera,  z niektórymi elementami z jego wcześniejszych projektów. Herb Królestwa Polskiego umieszczono jedynie na suchej pieczęci z napisem B.P.,  odciśniętej centralnie pomiędzy podpisami prezesa i dyrektora banku. Na stronie odwrotnej banknotu umieszczono gilosze, oznaczenia cyfrowe nominału i odręczny podpis kontrolera banku (L. Kokociński, Pieniądz papierowy na ziemiach polskich, Warszawa 1996).

Banknoty drukowane były na białym papierze z papierni w Jeziornie koło Warszawy, w warszawskiej Fabryce Biletów Bankowych (nazywanej także Drukarnią Banku Polskiego).

            Banknot 100 złotowy, tak jak inne nominały, miał datę emisji 01.05.1830 rok, ale w obiegu występował od 10.06.1835 do 19/31.12.1851 roku - ostateczny termin wymiany do 19/31.12.1857 roku (Cz. Miłczak Katalog polskich pieniędzy papierowych od 1794 r., Warszawa 2002, poz. A21).

            W zbiorach Gabinetu Numizmatycznego Muzeum Narodowego w Krakowie posiadamy komplet nominałów: 5, 50, 100 złotych z datą emisji 01.05.1830, w bardzo dobrych stanach zachowania.

Anna Jaworucka-Drath